დიოპტაზი

დიოპტაზი — ზურმუხტისფერი მწვანე საუნჯე, შიდა ხედვის ქვა და ოსტატის საიდუმლოებები

დიოპტაზი CuSiO წარმოადგენს სპილენძის წყალშემცველ ციკლოსილიკატს, რომელიც გამოირჩევა თავისი წარმოუდგენლად ინტენსიური, ზურმუხტისფერი-მწვანე ან მოცისფრო-მწვანე შეფერილობით. მისი დასახელება მოდის ბერძნული სიტყვებიდან "dia" (გამჭოლი, გავლით) და "optima" (ხედვა), რადგან კრისტალის შიგნით დაკვირვებისას მკაფიოდ ჩანს მისი ტკეჩადობის სიბრტყეები.

დიოპტაზი არის საკოლექციო მინერალოგიის ნამდვილი მარგალიტი. მისი ღრმა ფერი ხშირად ზურმუხტზე უფრო კაშკაშა და მდიდარიცაა, თუმცა შედარებით დაბალი სიმაგრისა და სრული ტკეჩადობის გამო იგი იუველირისგან განსაკუთრებულ სიფრთხილესა და ოსტატობას მოითხოვს.

ისტორია, ლეგენდები და დასახელება

აღმოჩენის ისტორია: XVIII საუკუნის ბოლოს (1790-იან წლებში) ყაზახეთში, ყაზახეთის სტეპებში აღმოჩენილი დიოპტაზი თავდაპირველად ზურმუხტად მიიჩნიეს და სანკტ-პეტერბურგში გაგზავნეს. მხოლოდ 1797 წელს ფრანგმა მინეროლოგმა რენე ჟიუსტ ჰაიუიმ (René Just Haüy) დაადგინა, რომ ეს სრულიად ახალი, სპილენძშემცველი მინერალი იყო და მას დიოპტაზი უწოდა.
ალტერნატიული სახელები: ისტორიულად მას ხშირად მოიხსენიებდნენ როგორც „სპილენძის ზურმუხტს“ ან „აშარიტს“ (აღმოჩენის ადგილის მიხედვით).
ენერგეტიკა და სულიერი მნიშვნელობა: ლითოთერაპიაში დიოპტაზი მიჩნეულია „გულის ჭრილობების მკურნალ ქვად“. იგი მჭიდროდ უკავშირდება გულის (ანახატა) ჩაკრას. სჯერათ, რომ ქვა მფლობელს ეხმარება წარსულის ემოციური ტკივილის დაძლევაში, ხელს უწყობს პატიებას, შინაგან ჰარმონიასა და სულიერ გაღვიძებას.

ფიზიკური, ქიმიური და ოპტიკური მახასიათებლები

დიოპტაზთან მუშაობისას ოსტატმა აუცილებლად უნდა გაითვალისწინოს მისი მგრძნობიარე სტრუქტურა.

ქიმიური ფორმულა :CuSiO (წყალშემცველი სპილენძის სილიკატი).
კრისტალური სისტემა: ტრიგონალური (წარმოქმნის ულამაზეს, მოკლე სვეტისებრ კრისტალებსა და დრუზებს).
სიმაგრე (მოოსის სკალით): 5.0 (საშუალო სიმაგრე, ადვილად იკაწრება).
სიმკვრივე: 3.28 - 3.35
ტკეჩადობა: სრული (Perfect), რაც ქვის დაწახნაგებას საკმაოდ რთულს ხდის.
გარდატეხის მაჩვენებელი (Refractive Index): 1.644 - 1.709
ორმაგი გარდატეხა (Birefringence): 0.053 (მაღალი, რაც კრისტალს განსაკუთრებულ სიღრმეს ანიჭებს).
ფერი: ინტენსიური ზურმუხტისფერი-მწვანე, მუქი ლურჯ-მწვანე.
ბზინვარება: მინისებრი, გადაკვეთაზე ალმასისებრი.

მსოფლიოს ძირითადი საბადოები

დიოპტაზი მიეკუთვნება იშვიათი მინერალების კატეგორიას და გვხვდება სპილენძის საბადოების დაჟანგვის ზონებში:

ნამიბია (Tsumeb): მსოფლიოში საუკეთესო, მსხვილი და კაშკაშა დიოპტაზის კრისტალების საბადო.
ყაზახეთი (Altyn-Tyube): ისტორიული საბადო, საიდანაც დაიწყო ამ მინერალის შესწავლა; ცნობილია მუქი ზურმუხტისფერი დრუზებით.
კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა და რესპუბლიკა კონგო (Reneville): უმდიდრესი საბადოები მაღალი ხარისხის საკოლექციო ნიმუშებით.
აშშ (არიზონა), ჩილე და პერუ.

გამოყენების სფეროები

საკოლექციო სფერო: დიოპტაზის კრისტალური დრუზები და ქანებში ჩაზრდილი ნიმუშები მინერალების კოლექციონერების ერთ-ერთი ყველაზე საყვარელი ობიექტია.
საიუველირო ხელოვნება: დაბალი სიმაგრისა და სრული ტკეჩადობის გამო წახნაგოვანი (faceted) დიოპტაზი ძალზე იშვიათია. საიუველირო საქმეში ძირითადად გამოიყენება მცირე ზომის კაბოშონები ან ბუნებრივი დრუზები, რომლებიც ჩასმულია დამცავ ჩარჩოებში (ძირითადად გულსაკიდებსა და საყურეებში).

რა უნდა გაითვალისწინოს ოსტატმა და მომხმარებელმა?

დამუშავების სირთულე: სრული ტკეჩადობის გამო, ჭრის ან პოლირების დროს მცირე არასწორმა დაწოლამ შეიძლება ქვის გაბზარვა გამოიწვიოს. ოსტატები ხშირად ამჯობინებენ კრისტალის ბუნებრივი ფორმის შენარჩუნებას.
მგრძნობელობა: ქვა მგრძნობიარეა მექანიკური დარტყმების, მჟავებისა და ამიაკის მიმართ.
მოვლა და შენახვა:
- წმენდა: იწმინდება მხოლოდ მშრალი ან ოდნავ ნესტიანი რბილი ქსოვილით. არავითარ შემთხვევაში არ გამოიყენოთ ულტრაბგერითი ან ორთქლის აპარატები, ასევე საპნიანი ხსნარები.
- შენახვა: შეინახეთ რბილ ტომარაში, სხვა ქვებისგან განცალკევებით, რათა თავიდან აიცილოთ ზედაპირის გაკაწრვა.

კალათა