კვამლიანი კვარცი

კვამლიანი კვარცი (Smoky Quartz / Раухтопаз) — მიწისქვეშეთის საიდუმლოება, აბრეშუმისებრი იდუმალება და ოსტატის საიდუმლოებები

კვამლიანი კვარცი SiO2 წარმოადგენს კვარცის ჯგუფის ერთ-ერთ ყველაზე ცნობილ და მიმზიდველ სახეობას, რომელიც გამოირჩევა თავისი მოყავისფრო, ნაცრისფერ-ყავისფერი ან თითქმის შავი გამჭვირვალე ელფერით. ისტორიულად მას ხშირად მოიხსენიებდნენ შეცდომით „რაუხტოპაზის“ (გერმ. Rauch — კვამლი) სახელწოდებით, თუმცა გემოლოგიურად მას ტოპაზთან საერთო არაფერი აქვს — იგი წმინდა წყლის კვარცია.

კვამლიანი კვარცი არის საუცხოო მასალა როგორც ფასეტირებულ, ისე მხატვრულ-დეკორატიულ ჭრაში. მისი მაღალი გამჭვირვალობა, ხელმისაწვდომი ზომები და დამუშავების სიმარტივე საშუალებას იძლევა შეიქმნას როგორც მასშტაბური საიუველირო ნაკეთობები, ისე დახვეწილი საკოლექციო ნიმუშები.

ისტორია, ლეგენდები და დასახელება

• შოტლანდიური „კერნგორმი“ (Cairngorm): შოტლანდიის კერნგორმის მთებში მოპოვებული კვამლიანი კვარცი საუკუნეების განმავლობაში გამოიყენებოდა ტრადიციული შოტლანდიური სამკაულების, ხანჯლების (Dirk) ტარებისა და ბროშების შესამკობად. იგი შოტლანდიის ეროვნულ ქვად ითვლება.

• ჩინური სათვალეები: XII საუკუნის ჩინეთში კვამლიანი კვარცის ბრტყელ ფირფიტებს იყენებდნენ პირველი „მზის სათვალეების“ დასამზადებლად — არა მხოლოდ მზისგან დასაცავად, არამედ მოსამართლეების მიერ სასამართლო პროცესზე ემოციების დასაფარად.

• ენერგეტიკა და სულიერი მნიშვნელობა: ლითოთერაპიაში კვამლიანი კვარცი ითვლება ერთ-ერთ ძლიერ დამამიწებელ და დამცავ ქვად. იგი მჭიდროდ უკავშირდება ფუძის (მულადჰარა) ჩაკრას. სჯერათ, რომ ქვა შთანთქავს ნეგატიურ ენერგიას, ამცირებს სტრესს, შფოთვასა და დეპრესიას, ხოლო მფლობელს ანიჭებს ემოციურ სიმყარესა და რაციონალურ აზროვნებას.

ფიზიკური, ქიმიური და ოპტიკური მახასიათებლები

კვამლიან კვარცთან მუშაობისას ოსტატმა უნდა გაითვალისწინოს მისი ფერის წარმოშობის ბუნება და თერმული მგრძნობელობა.

• ქიმიური ფორმულა: SiO2 (სილიციუმის დიოქსიდი).

• კრისტალური სისტემა: ტრიგონალური (წარმოქმნის კარგად გამოკვეთილ ექვსწახნაგა პრიზმებს).

• სიმაგრე (მოოსის სკალით): 7.0 (მაღალი სიმაგრე; მდგრადია ნაკაწრებისადმი).

• სიმკვრივე: 2.65 

• ტკეჩადობა: არ გააჩნია (ნიჟარისებრი ნატეხი).

• გარდატეხის მაჩვენებელი (Refractive Index): 1.544 - 1.553

• ფერის წარმოშობა: ფერი გამოწვეულია კვარცის კრისტალურ მესერში ალუმინის Al3+ მინარევების ბუნებრივი ან ხელოვნური რადიაციული დასხივებით.

• ფერი: ღია კვამლიანი-ყავისფერი, თაფლისფერი-ყავისფერი, მუქი შოკოლადისფერი და თითქმის შავი (ძალიან მუქ, თითქმის გაუმჭვირვალე სახესხვაობას მორიონი ეწოდება).

• ბზინვარება: მინისებრი.

• პლეოქროიზმი: სუსტიდან საშუალომდე (ყავისფერიდან მოწითალო-ყავისფერამდე).

მსოფლიოს ძირითადი საბადოები

• ბრაზილია (მინას-ჟერაისი): მსოფლიოში უმსხვილესი მომწოდებელი, სადაც მოიპოვება გიგანტური, იდეალური სიწმინდის კრისტალები.

• მადაგასკარი: ცნობილია მაღალი ხარისხის, გაჯერებული ტონალობის კვამლიანი კვარცებით.

• აშშ (კოლორადო - პაიკს-პიკი): განთქმულია ამაზონიტთან ერთად ზრდილი კვამლიანი კვარცის უნიკალური საკოლექციო ნიმუშებით.

• შვეიცარიის ალპები, შოტლანდია, ნამიბია და რუსეთი (ურალი).

გამოყენების სფეროები

• საიუველირო ხელოვნება: ფართოდ გამოიყენება ყველა ტიპის სამკაულში (ბეჭდები, საყურეები, გულსაკიდები, სამაჯურები). განსაკუთრებით პოპულარულია მსხვილი, ფასეტირებული ქვები ვერცხლისა და ოქროს ჩარჩოებში.

• მხატვრული ჭრა და გრავიურა: გამოიყენება სფეროების, სტატუეტების, ბეჭდებისა და დეკორატიული ჭურჭლის დასამზადებლად.

• საკოლექციო სფერო: ესთეტიკური კრისტალური ჯგუფები (დრუზები) დიდი პოპულარობით სარგებლობს კოლექციონერებში.

რა უნდა გაითვალისწინოს ოსტატმა და მომხმარებელმა?

1. თერმული მგრძნობელობა: მაღალ ტემპერატურაზე 200C - 400C გაცხელებისას კვამლიანი კვარცი კარგავს თავის ყავისფერ ელფერს და ხდება ყვითელი ან უფერო (ციტრინისებრი). იუველირმა უნდა აარიდოს პირდაპირი ცეცხლი .

2. ჭრა და პოლირება: ვინაიდან ქვა საკმაოდ იაფია და ხშირად დიდ ზომებში გვხვდება, ოსტატებს აქვთ საშუალება გამოიყენონ რთული, ფანტაზიური ჭრის ტექნიკები (Fantasy Cut).

3. მოვლა და შენახვა:

   • სიფრთხილე: სიმაგრე 7.0 უზრუნველყოფს მაღალ გამძლეობას, თუმცა მოარიდეთ ძლიერ მექანიკურ დარტყმებს.

   • წმენდა: მარტივად წმენდადი. გამოიყენეთ თბილი საპნიანი წყალი და რბილი ჯაგრისი. ულტრაბგერითი წმენდა უსაფრთხოა.